Tüf Taşının Hikâyesi: Milyonlarca Yıllık Bir Miras

Anitya Cave House'un bir odasında uyandığınızda, aslında sadece bir odada değil, milyonlarca yıl süren bir jeolojik anın içinde uyanırsınız. Bir restoratör olarak duvarlara her dokunuşumda hissettiğim o ürpertiyi, misafirlerimizin de hissetmesini isterim. Çünkü bu doku, insanlık tarihinden çok daha eskiye, ateşin ve suyun dansına dayanır.

İnanması güç olsa da, şu an üzerinde yürüdüğümüz, vadilerini izlediğimiz bu topraklar milyonlarca yıl önce bir iç denizdi. Toros Dağları'nın yükselmesiyle sıkışan Anadolu plakası, yerin derinliklerindeki öfkeyi yüzeye çıkardı. Ufukta gördüğünüz o vakur devler; Erciyes, Hasandağı ve Güllüdağ, bir zamanlar bu coğrafyanın en hırçın sanatçılarıydı.

Milyonlarca yıl boyunca bu yanardağlar, bölgeye lav ve — daha da önemlisi — yoğun volkanik kül (tüf) püskürttü. Gökyüzünü karartan bu küller, zamanla yere inerek sıkıştı ve bugün "tüf" dediğimiz o yumuşak, işlenebilir ama bir o kadar da dirençli kayaç yapısını oluşturdu.

Volkanlar sustuğunda, sahneye rüzgâr ve yağmur çıktı. Kızılırmak (antik Halys) ve sel suları, bu yumuşak tüf tabakasını milyonlarca yıl boyunca aşındırdı. Sert bazalt kayaların altındaki yumuşak tüfü korumasıyla, bugün hayranlıkla izlediğimiz peribacaları — yani doğanın heykelleri — ortaya çıktı.

Biz Anitya'yı restore ederken, bu taşın mühendislik harikası özelliklerine bir kez daha hayran kaldık. Kapadokya tüfü, ocaktan ilk çıkarıldığında veya ilk oyulduğunda yumuşaktır; işlenmesi kolaydır. Ancak hava ile temas ettiğinde oksitlenerek sertleşir ve inanılmaz bir dayanıklılığa kavuşur.

Anitya'daki odanızda klimaya ihtiyaç duymamanızın sebebi, bu taşın "nefes alan" yapısıdır. Volkanik gözenekler sayesinde tüf kayalar, mükemmel bir ısı yalıtımı sağlar. Dışarısı kavurucu sıcakken içerisi serin (yazın ortalama 15°C), dışarısı kar altındayken içerisi ılıktır. Bu, binlerce yıl önce Hititlerin, Romalıların ve ilk Hıristiyanların neden yerin altına ve kayaların içine sığındığının en bilimsel cevabıdır.

Odanızın duvarlarında veya Ortahisar'ın vadilerinde göreceğiniz kızıl, pembe ve hardal tonları birer tesadüf değildir. Bu renkler, toprağın içindeki demir oksitten gelir. Bölge halkı ve Avanoslu çömlekçiler, yüzyıllardır "Yoşa" adını verdikleri bu kızıl toprağı hem seramiklerinde hem de kiliselerin fresklerinde boya olarak kullanmıştır.